Kişinin mantıksız olduğunu bilmesine karşın zihninden atamadığı düşünce, duygu ya da görüntüler "obsesyon" yani "takıntı" olarak adlandırılır. Takıntı tüm karşı koymalara karşın zihni zorlar, tekrarlayıcı ve inatçıdır. En sık rastlananları bulaşma, şüphe, simetri, dini ve cinsel obsesyonlardır.

 

Obsesyonun yarattığı sıkıntıyı gidermek amacıyla gerçekleştirilen davranışlardır. Sık rastlanan kompulsiyonlar temizleme, yıkama, kontrol etme, düzenleme, sayma şeklinde ortaya çıkar. Söz konusu davranış gerçekleştirilmediği takdirde kötü bir şey olacağı ya da sevdiklerini kaybedeceği gibi birtakım olumsuz düşünceler akla gelir.

Bazen takıntılar hastalık derecesinde şiddetli değildir. Daha çok kişilik özellikleri olarak kendilerini gösterirler. Bu durum “Obsesif Kişilik” olarak adlandırılır. Tarihteki bazı önemli isimlerin obsesif kişiliğe sahip olduğunu biliyoruz: İtalyan rönesansının en önemli sanatçılarından Leonardo da Vinci, evlilik dışı bir ilişkiden dünyaya gelmiş (o dönemde evlilik dışı doğumlar daha kabul edilebilir durumlardı) sıradışı bir insandır. Obsesif kişiliğe sahip olan da Vinci, annesinin cenaze harcamalarını en ince ayrıntısına kadar yazacak ve hesaplayacak kadar takıntılıydı. Ünlü Alman filozofu İmmanuel Kant obsesif kişiliğe sahip bir başka önemli tarihsel isimdir. Bunların ötesinde, Shakespeare’in önemli eserlerinden Macbeth’te temizlik takıntısı ile karşılaşırız. Macbeth’i kışkırtarak Kral Duncan’ı öldürmesini sağlayan Lady Macbeth ilerleyen günlerde suçluluk duygusunun etkisiyle sürekli ellerini yıkamaya başlayacak ve “Arabistan’ın tüm esasnsları bu küçük elin güzel kokmasına yetmez.” diyecektir.

 

Takıntı hastalığının yaşam boyu yaygınlığı %2-3 dolayındadır. Genellikle geç ergenlik ya da erken erişkinlik döneminde başlar. Ortalama başlangıç yaşının 20 olduğu söylenebilir. Hastalık belirtileri ortaya çıktıktan ortalama 10 yıl sonra hastalar tedavi için başvururlar.

 

Sigmund Freud'a göre obsesyonlar bilinç dışı dürtüler nedeniyle ortaya çıkar. Örneğin, saldırganlık dürtüsü ile karşıt tepki oluşturma yoluyla başedilmeye çalışılır. Saldırganlık aşırı boyun eğme ile nötralize edilir. Karşıt tepki oluşturma gündelik yaşamda da sık kullanılan bir savunma mekanizmasıdır. Başka örneklerle açıklayalım: Bir çalışan nefret ettiği patronuna sevgi gösterilerinde bulunur. Bir adam kin beslediği birisine aşırı nazik davranır.Bu hastalığın kalıtımsal yönü de vardır. OKB (Obsesif-Kompulsif Bozukluk)  hastalarının birinci derece akrabalarında bu hastalık olduça sık görülür.

 

-Dokunduğum yerlerden mikrop bulaşır mı? Ellerimi yıkadım ama ya yeterince temizlenmediyse? (bulaşma obsesyonu)

-Banyo yaparken acaba yeterince temizlendim mi? (bulaşma obsesyonu)

-Girdiğim cinsel ilişkiden AİDS kapmış olabilir miyim? (bulaşma obsesyonu)

-Terliklerimi yanyana koymazsam annemin ya da babamın başına kötü birşey gelir. (simetri obsesyonu)

-Evden çıkarken acaba kapıyı kilitlemiş miydim? Ütünün fişini çekmiş miydim? (şüphe obsesyonu)

-Allah'ın varlığıyla ilgili acaba kafamda şüphe mi var? (dini obsesyon)

-Anneme ya da babama yoksa cinsel ilgi mi duyuyorum? (cinsel obsesyon)

-Acaba eşcinsel gibi mi davranıyorum? (cinsel obsesyon)

-Çocuğu, annesi ya da babasıyla cinsel ilişkiye girdiği şeklinde gözünün önünde canlanan sahneler. (cinsel içerikli obsesyonel görüntüler)

-Acaba çocuğuma zarar verir miyim? (saldırganlık obsesyonu)

 

-Banyoda, tuvalette temizlik amacıyla uzun süre kalınır. (temizlik kompulsiyonu)

-Çamaşırlar tekrar tekrar yıkanır. (temizlik kompulsiyonu)

-Emin olunamadığı için, kapı, pencere, tüp, ocak, imzalanan evrak defalarca kontrol edilir. (kontrol kompulsiyonu)

-Zihinden atılamayan uygunsuz düşünceler nedeniyle ortaya çıkan suçluluk duygusu sürekli ibadet edilerek yok edilmeye çalışılır. (dini kompulsiyon)

-Anne, baba ya da çocuklara cinsel ilgi duyma konusundaki takıntılardan dolayı onlara yaklaşılmaz, dokunmaktan kaçınılır. (cinsel kompulsiyon)

-Masada eğri duran bir nesne düzeltilmeden ders çalışılamaz. (simetri kompulsiyonu)

 

Uzun süre tedavi gerektiren, düzelme ve tekrarlamalarla seyreden bir hastalıktır. Hastalığın yeni başlamış olması, tedaviye erken başlanması ve düzenli devam edilmesi, eş ya da aile desteğinin varolması hastalık seyrini olumlu yönde etkiler. Diğer yandan, hastalığın uzun yıllardır devam ettiği, tedaviye geç başlanan, tedaviye uymayan, eş ya da aile desteğinin bulunmadığı kişilerde tedaviye beklenen yanıtın alınamaması sürpriz olmaz.

 

İyi kurulan psikiyatrist-hasta iletişimi tedavinin ön koşuludur. Hastalığın doğası, seyri, tedavi süreci konusunda hasta bilgilendirilir. Diğer birçok psikiyatrik hastalıkla karşılaştırıldığında tedaviye daha yavaş yanıt alındığı için sabırlı davranılması gerekir. İlaç tedavisi bu hastalıkta özellikle önemli bir yere sahiptir. Ancak, genellikle ilaçlar 4-6 hafta sonra beklenen etkileri gösterir. Nisbeten daha yüksek dozda ve daha uzun süre ilaç tedavisi gereklidir. Bu hastalıkta en etkili ilaçlar antidepresanlardır ve çoğunlukla en az 2 yıl kullanılmaları önerilir. Psikoterapi ilaç tedavisi ile alınan sonuçların kalıcı hale getirilmesinde önemli yere sahiptir. Hastalığın tekrarlamaması için psikoterapiye uzun süre devam edilmesi vazgeçilmez bir gerekliliktir.