Öncelikle “Stres”i tanımlayarak başlamak daha uygun olacaktır. “Stres” ruhsal ya da bedensel zorlanmaya maruz kalması durumunda kişinin hissettiği baskı olarak adlandırılabilir. Bu şekilde değerlendirildiğinde, bir öğrencinin sınava hazırlanırken ya da sınav sırasında üzerinde hissettiği baskı “Sınav Stresi”dir. Az miktarda yaşanan stres öğrencinin uyanıklığını, motivasyonunu ve dolayısıyla sınav başarısını artırır. Stres yüksek düzeyde yaşanıyorsa organizmanın dengesini bozarak sağlıklı çalışmasını engeller. Örneğin, fazla miktarda salgılanan adrenalin kişinin zihinsel performansını olumsuz yönde etkiler, rahat ve ayrıntılı düşünmesine fırsat vermez. Ayrıca, ellerde terleme, titreme, çarpıntı, nefes darlığı gibi rahatsızlık verici bedensel tepkileri de beraberinde getirir. Kısaca ifade etmek gerekirse, düşük stres sınav başarısını artırırken, yüksek stres sınavdaki başarıyı önemli ölçüde düşürür.  

 

“Olmak ya da olmamak, bütün mesele bu!” (To be or not to be, that is the question!) şeklinde başlayıp, ilerleyen cümlelerinde sırf ölümden sonraki belirsizlik nedeniyle, arzuladığı “olmamak” eylemini seçemeyen Hamlet gibi, üniversite okuyarak meslek sahibi olmayı amaçlayan öğrenciler de, çoğunluğun peşine takılmaktan sırf belirsizlik korkusu nedeniyle kurtulamıyorlar. Kendi isteklerine ve beklentilerine uygun bir meslek ya da bölüm yerine, o dönemde en popüler olanların peşinden koşuyorlar. Öğretmen, öğrenci, anne-baba, okul, dershane ve konu-komşudan oluşan bir Kitle’nin Psikolojisi konuya egemen oluyor. Bir kitlenin, onu oluşturan birey ya da etkenlerden farklı, bambaşka bir ruhu ve davranışı vardır. Bağımsız birey düşünceleriyle, mantığıyla hareket ederken, kitle (ve onu oluşturan bireyler) tamamen duygularının etkisi altındadır ve mantıklı davranması beklenemez. Kitle Psikolojisi sonucu ortaya şöyle bir tablo çıkıyor: Öğrenci, isteklerine uygun bir bölüm yerine, toplumsal dayatmalara paralel bir bölüm seçiyor. Örneğin, diş hekimi olmak istemesine karşın, yüksek puan alabileceği için ODTÜ elektrik-elektronik mühendisliğini hedefleyerek çalışıyor. Okul, dershane, öğretmen yüksek puanlı bölümleri kazanan öğrencilerinin sayısını başarılarının ölçütü olarak kabul etmeye başlıyor. Anne ve babalar yakın çevrelerindeki kişilerin çocuklarının aldığı puanları kendi çocuklarının puanlarıyla karşılaştırıyor, anlamsız ve gizli bir rekabet içine giriyorlar. Tüm bu tutumlar çoğu kez öğrencinin gereksiz yere hedef yükseltmesi ve hemen daima sınav stresinin artmasıyla sonuçlanıyor. Bu bilgiler ışığında diyebiliriz ki; sınava hazırlanan öğrenci hedeflediği puanı, arzuladığı bölümü, istediği üniversiteyi ne oranda kendi bağımsız seçimi ile, ne oranda kitle psikolojisinin etkisi ile belirlediğini mutlaka gözden geçirmelidir. Anlamsız yüksek hedefler, gereksiz yere maruz kalınan aşırı stres demektir.

 

·         B Planı hazır olmalı: Öğrencinin olumlu ve olumsuz senaryolar üzerinde önceden düşünmesi, olumsuz senaryo gerçekleştiği takdirde nasıl bir yol izleyeceğini belirlemiş olması sınav stresini azaltır. B Planının hazırlanmamış olması Ölüm-Kalım Savaşı izlenimi bırakır.

·         Sınava girilecek okulun, dersliğin önceden görülmesi, sınavda oturulacak yere önceden bir süre oturulması öğrencinin ortama yabancı hissetmesini engeller.

·         Uzun yıllar çalışmanın sonunda girilecek önemli bir sınav söz konusu ise 1 hafta önceden öğrenci ders çalışmayı bırakmalıdır. Son günlerde yapılacak çalışmaların kafa karışıklığı dışında bir etkisi olmayacaktır.

·         Sınava hazırlanma sürecinde öğrenciyi rahatlatan, gerginliğini azaltan etkinliklerin yapılması stresin azaltılması konusunda vazgeçilmez gerekliliktir.

·         Düzenli olarak spor yapan öğrenci, fiziksel aktivitenin rahatlatıcı etkileri sayesinde, kendisini daha dingin hisseder.

·         Sınav sırasındaki performans konusunda “En iyisini, en mükemmelini yapmalıyım!” yerine “Elimden geleni yapmam yeterli.” şeklindeki yaklaşımı benimsemek sınav stresini azaltarak başarıyı artıracaktır. 

 

(Bu yazı Hayat Ekspres Dergisi Haziran 2011 sayısında yayınlanmıştır.)